آینده تاثیرگذاری جنبش دانشجویی در توسعه سیاسی ایران در افق 1410: شناسایی و تحلیل روابط پیشران های کلیدی

عیوضی, محمدرحیم; حسینی مقدم, محمد; ترقی, علیرضا; ریحانی, سجاد

doi:10.22034/rahbord.2025.505138.1776

آینده تاثیرگذاری جنبش دانشجویی در توسعه سیاسی ایران در افق 1410: شناسایی و تحلیل روابط پیشران های کلیدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمدرحیم عیوضی ¹

محمد حسینی مقدم ²

علیرضا ترقی ³

سجاد ریحانی ⁴

¹ استاد دانشکده حکمرانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

² دانشیار پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی، گروه مطالعات آینده‌نگر، تهران، ایران

³ دکتری، دانشگاه عالی دفاع ملی، گروه امنیت ملی، تهران، ایران

⁴ دانشجوی دکتری مدیریت آینده‌پژوهی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران

10.22034/rahbord.2025.505138.1776

چکیده

بررسی روندهای تاریخی جنبش‌دانشجویی در ایران نشان می‌دهد این جنبش همواره نقش مؤثری در فرآیند توسعه‌ی سیاسی داشته است، اما پویایی محیط و تعدد عدم‌قطعیت‌ها چشم‌انداز آینده‌ی این تأثیرگذاری را با ابهام مواجه ساخته است. ازآنجاکه پیشران‌ها نقش اساسی در شکل‌دهی به آینده دارند، شناسایی پیشران‌های کلیدی(راهبردی) با اهمیت و عدم قطعیت بالاتر نسبت به دیگر پیشران‌ها، می‌تواند چارچوب مناسبی برای ترسیم آینده و تدوین راهبردها جهت بهره‌گیری بهینه از ظرفیت‌های جنبش‌دانشجویی فراهم نماید. لذا مسئله‌ی اصلی پژوهش حاضر شناسایی پیشران‌های کلیدی مؤثر بر تاثیرگذاری جنبش‌دانشجویی در توسعه‌ی سیاسی ایران در افق ۱۴۱۰ و تحلیل روابط میان آن‌هاست؛ که مبتنی بر آن توصیه‌های راهبردی ارائه می‌گردد. این پژوهش از نوع اکتشافی بوده و در گردآوری و تحلیل داده‌ها از ترکیب روش‌های کتابخانه‌ای، پرسشنامه، مصاحبه با خبرگان، تحلیل ساختاری و نرم‌افزار MicMac استفاده شده است. یافته‌های پژوهش نشان داد از میان ۱۰ پیشران شناسایی‌شده، ۶ پیشران شامل «تأثیر رسانه‌ها، فضای ‌مجازی و شبکه‌های‌ اجتماعی»، «تحولات سیاسی کشور»، «تغییر در سیاست‌ها و شیوه‌های حکمرانی»، «تحولات ناشی از فناوری‌های نوظهور در جامعه و دانشگاه»، «تحولات فرهنگی و اجتماعی» و «تغییرات نسلی دانشجویان» پیشران‌های کلیدی هستند که 4 پیشران نخست در رده‌ی پیشران‌های ریسک قرار گرفتند. نتایج حاکی از آن است که این پیشران‌ها بسته به نوع واکنش و رویکرد ذی‌نفعان، می‌توانند به تقویت یا تضعیف اثرگذاری جنبش‌دانشجویی در توسعه‌ی سیاسی منجر شوند. بر این اساس، مجموعه‌ای از توصیه‌های راهبردی به‌منظور ارتقای نقش جنبش‌دانشجویی در فرآیند توسعه‌ی سیاسی کشور ارائه می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

جنبش دانشجویی

آینده پژوهی

پیشران ها

توسعه ی سیاسی

میک مک

موضوعات

آینده‌پژوهی و راهبردنگاری

عنوان مقاله English

The Future of the Student Movement's Impact on Iran's Political Development in the Horizon of 1410: Identifying and Analyzing the Relationships of Key Drivers

نویسندگان English

Mohammad Rahim Ayouzi ¹

Mohmad hasini moghodam ²

Alireza Targhi ³

Sajjad Reyhani ⁴

¹ Professor, Faculty of Governance, University of Tehran, Tehran, Iran

² Associate Professor, Institute for Cultural, Social and Civilizational Studies, Futures Studies Group, Tehran, Iran

³ PhD, National Defense University, National Security Group, Tehran, Iran

⁴ PhD Candidate, Futures Studies Management, National Defense University, Tehran, Iran

چکیده English

Historical trends of the student movement in Iran demonstrate its consistent and significant role in political development. However, the dynamic nature of the environment and the presence of multiple uncertainties have rendered the future prospects of this influence ambiguous. Given the fundamental role of driving forces in shaping the future, identifying key strategic drivers—those with higher importance and uncertainty relative to other factors—provides a framework for envisioning scenarios and formulating strategies to maximize the potential of the student movement. This exploratory study aims to identify the key drivers influencing the impact of the student movement on Iran's political development by the horizon of 1410 and to analyze the relationships among them, thereby providing a basis for strategic recommendations. Data were collected and analyzed using a combination of library research, questionnaires, expert interviews, structural analysis, and the MICMAC software. The findings indicate that, among the ten drivers identified, six are considered particularly key in shaping the future impact of the student movement on Iran's political development. These include the influence of media, cyberspace, and social networks, which affect how information circulates and how students engage with political discourse; political developments within the country, reflecting shifts in governance, institutional stability, and policy priorities; changes in policies and governance practices, which determine the frameworks within which student activism can operate; transformations resulting from emerging technologies in society and universities, which create new opportunities and challenges for mobilization and knowledge dissemination; cultural and social developments, encompassing evolving norms, values, and societal expectations; and finally, generational changes among students, which shape attitudes, priorities, and capacities for political participation. Collectively, these six drivers represent the critical forces that will most strongly influence the trajectory and effectiveness of the student movement in the coming decade.

کلیدواژه‌ها English

Student Movement

Futures Studies

Drivers

Political Development

MicMac

- Arendt, H. (1980). Violence (E. Fouladvand, Trans.). Tehran: Khwarazmi.

- Ayvazi, M. R. (2001). Social classes and the Pahlavi regime. Tehran: Islamic Revolution Document Center [In Persian].

- Ayvazi, M. R. (2016). Political futures studies. Rahbord Quarterly, 25(2), 177–198[In Persian].

- Ayvazi, M. R. (2023). Sociology of the Resistance Front. Tehran: Andisheh-Sazan-e Noor Institute[In Persian].

- Darabi, A. (2016). Media literacy enhancement and its impact on strengthening political development in Iranian society. Communication Research Quarterly, 23(86), 63–83[In Persian].

- Delavar, A. (2010). Research methods in psychology and educational sciences. Tehran: Virayesh[In Persian].

- Fakouhi, N. (2000). From culture to development. Tehran: Ferdows Publications[In Persian].

- Faqhi, Z. (2017). Student movement and the public sphere: A comparison of the Office for Strengthening Unity (1979–2016) and the Student Justice Movement (2002–2016) (Master’s thesis, Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, University of Mazandaran) [In Persian].

- Ghavam, A. (2010). Comparative politics. Tehran: SAMT [In Persian].

- Ghorbani, M., & Mostafapour, E. (2023). Futures study of the Islamic Revolution with regard to Iran’s contemporary socio-cultural developments. Rahbord Quarterly, 31(3), 533–562[In Persian].

- Godet, A. J., Meunier, M. F., & Roubelat, F. (2003). Structural analysis with the MICMAC method & actors’ strategy with MACTOR method. Futures Research Methodology (No. 2).

- Hariri Akbari, M. (1972). The roots of students’ political activities. Tabriz: Tabriz Publications[In Persian].

- Huntington, S. (1996). Political order in changing societies (M. Salasi, Trans.). Tehran: Nashr-e Elm[In Persian].

- Karimiān, A. (2011). Student movement in Iran from the establishment of universities to the Islamic Revolution (2nd ed.). Tehran: Islamic Revolution Document Center[In Persian].

- Khamenei, S. (1999, May 4). Remarks in a meeting with a group of teachers and workers[In Persian].

- Khamenei, S. (1999, November 21). Remarks in a meeting with Sharif University students[In Persian].

- Khamenei, S. (2009, May 16). Remarks in a meeting with professors and students of Kurdistan[In Persian].

- Khamenei, S. (2013, August 6). Remarks in a meeting with university professors[In Persian].

- Khamenei, S. (2023, April 18). Ramadan remarks in a meeting with students[In Persian].

- Khorramshad, M. B. (2005). Student movement in Iran: A theoretical reflection. Khordnameh-e Hamshahri, 79, 6–7[In Persian].

- Mesbah-Yazdi, M. T. (2006). Mishkat Mesbah (Vol. 4). Tehran: Imam Khomeini Educational and Research Institute[In Persian].

- Moeinipour, M. (2012). Political development model in the thought of Imam Khomeini. Tehran: Ma’aref Publishing Office[In Persian].

- Moshirzadeh, H. (2002). A theoretical introduction to social movements. Tehran: Imam Khomeini Research Institute[In Persian].

- Naraqi, A. (1975). Society, youth, and university. Tehran: Pocket Books Joint Stock Company[In Persian].

- Naseri-Khaki, H. (2020). Analysis of the relations between new social movements and the Islamic Revolution in the global arena [Unpublished doctoral dissertation, Shahed University]. Iranian Scientific Information Database (IranDoc). Retrieved from https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/1234567 [In Persian]

- Nash, K. (2010). Contemporary political sociology (M. T. Delforouzi, Trans.). Tehran: Kavir Publications[In Persian].

- Nasiri, A. A. (2010). Political development from the perspective of Ayatollah Khamenei (Master’s thesis, Department of Political Science, Faculty of Political Science, University of Baqir al-Ulum) [In Persian].

- Nazari, S., & Ayvazi, M. R. (2017). Political development in the Islamic-Iranian model of progress. Studies on the Islamic-Iranian Progress Model, 5(10), 9–43[In Persian].

- Organski, A. F. K. (1965). The stages of political development. New York, NY: Alfred A. Knopf.

- Pedram, A., & Ahmadian, M. (2015). Teachings and experiences of futures studies. Tehran: Strategic Futures Research Institute[In Persian].

- Ruzitalab, M. H., & Sabati-Monfared, A. H. (2012). Oral history of the Muslim student movement. Tehran: Islamic Revolution Document Center[In Persian].

- Salimi, F., & Khani, A. J. Q. (2016). The role of the student movement in political development in Iran. In Proceedings of the 7th International Conference on Economics and Management.

- Taheri-Kia, H. (2017). How political subjects are formed in universities [Unpublished doctoral dissertation, Institute for Cultural and Social Studies, Tehran]. Iranian Scientific Information Database (IranDoc). Retrieved from https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/fec6069331070a4de27bead177c222f6[In Persian]

- Talebian, H., Molaei, M. M., & Qarari, F. (2017). Structural analysis using fuzzy MICMAC in strategic foresight (Case study: Iran Futures Study 2015). Iran Futures Studies, 2(1), 75–104[In Persian].