فصلنامه علمی راهبرد

فصلنامه علمی راهبرد

تدوین چهارچوب راهبردی تاب آوری کالبدی در برابرخطر زلزله؛ نمونه موردی: منطقه 12 تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه شهرسازی، واحد علوم تحقیقات،دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده
پژوهش حاضر در نظر دارد به ارائه چهارچوب راهبردی، جهت ارزیابی ظرفیت تاب‌آوری کالبدی بپردازد. به همین منظور از ترکیب روش کیفی و کمی برای پیشبرد اهداف پژوهش استفاده شده است، به‌طوری‌که در بخش کیفی، به شناسایی شاخص‌ها با بهره‌گیری از مرور ادبیات پرداخته شده است و در بخش کمی نیز دسته‌بندی شاخص‌ها بر اساس اهمیت آن‌ها با استفاده از معادلات تفسیری ساختاری انجام شد و سپس، وزن نسبی هر یک از شاخص‌ها از طریق فرایند تحلیل شبکه تعیین شد. یافته‌های پژوهش، سیزده شاخص کلیدی را در سه گروه به ترتیب اولویت دسته‌بندی می‌نماید؛ به‌طوری‌که شاخص‌های «نسبت نزدیک‌ترین همسایه (Ĉ1)»، «میزان مستقیم بودن مسیر پیاده (Ĉ3)»، «نسبت استحکام غالب اسکلت ساختمان‌های موجود در هر بلوک (Ĉ4)»، «نسبت میانگین مساحت بلوک به طول بلوک (Ĉ5)» در گروه اولویت اول، شاخص «نسبت نوع خاک (در عمق 30-40 سانتی‌متری) به اندازه پاکت حجمی بلوک (Ĉ12)»در گروه اولویت دوم و بقیه شاخص‌ها در گروه اولویت سوم قرار می‌گیرند. بر اساس چهارچوب به دست آمده، دو محله بازار و هرندی در منطقه دوازده شهر تهران مورد بررسی قرار گرفت. نتایج کلی نشان می‌دهد که 93/85 درصد بافت محله بازار و 36/79 درصد محله هرندی، با در نظر گرفتن زلزله 6 مرکالی، در شرایط با تاب‌آوری بسیارکم قرار دارند. نهایتاً، سیاست‌های پیشنهادی براساس شاخص‌هایی با بیشترین وزن نسبی ارائه شد که می‌تواند به تصمیم‌گیرندگان شهری بینشی شفاف‌تر در جهت آمادگی در مدیریت بحران ارائه دهد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Developing a Strategic Framework for Physical Resilience Against Earthquake Risk (Case Study: District 12, Tehran)

نویسندگان English

Farnaz Ghazi
Hossein Zabihi
Hamid Majedi
Department of Urban Planning, Research Sciences Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

The primary objective of the current study is to develop a strategic framework for assessing the capacity of physical resilience. To achieve this, a combination of qualitative and quantitative methods was employed. In the qualitative phase, indicators were identified through a thorough literature review, while in the quantitative phase, these indicators were categorized based on their significance using structural interpretation equations. The relative weight of each index was then determined through network analysis. The research findings classify thirteen key indicators into three priority groups. Notably, indicators such as "the ratio of the nearest neighbor," "the degree of straightness of the pedestrian path," "the ratio of the dominant strength of the skeleton of the buildings in each block," and "the ratio of the average area of the block to the length of the block" belong to the first priority group. The index "soil type ratio (at a depth of 30-40 cm) to the volume envelope size of the block" falls into the second priority group, while the remaining indicators are in the third priority group. The study focused on two neighborhoods, Bazar and Harandi in the district 12 of Tehran, and the results indicate that both neighborhoods have very low resilience levels (85.93% for Bazar and 79.36% for Harandi) in the face of a Mercalli 6 earthquake. Finally, the study proposes policies based on indicators with the highest relative weight, aiming to provide city decision-makers with valuable insights for crisis management preparedness.

کلیدواژه‌ها English

Physical resilience
interpretive structural equations
MIC-MAC analysis
network analysis model
risk management
  • ابدالی، یعقوب؛ رجایی، سیدعباس (1398). تعیین مؤلفه‌های تاب‌آوری کالبدی در بافت مسکونی شهر بجنورد با استفاده از خودهمبستگی فضایی موران. فصلنامه علمی و پژوهشی پژوهش و برنامه­ریزی شهری، 10(39)، 16-11.
  • احدنژاد، محسن؛ سرین دیزج، محمد مهدی (1395). ارزیابـی میـزان تاب‌آوری کالبـدی شـهری در برابـر مخاطـره زلزلـه موردمطالعـه: شـهر زنجـان. تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، 3(1)، 114-103.
  • اصلانی، فرشته؛ امینی حسینی، کامبد؛ فلاحی، علیرضا (1397). چهارچوب تاب‌آوری کالبدی و اجتماعی محله در برابر زلزله (مطالعه موردی: محله کشاورز واقع در منطقه 6 تهران). مدیریت مخاطرات محیطی، 5(4).
  • امجد، محمد؛ سلطانی، ایرج (1398). راهبردهایی به‌منظور کاهش آسیب‌پذیری بافت‌های تاریخی در برابر زلزله مطالعه موردی: بافت تاریخی شهر یزد. مدیریت بحران، 8(2)، 32-17.
  • باقرنژاد، الناز؛ زبردست، اسفندیار؛ عزیزی، محمد مهدی (1400). تبیین تأثیر فرم شهری بر تاب‌آوری در برابر سوانح، محدوده مورد مطالعه: کلانشهر تهران. هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 26(4).
  • پوراحمد، احمد؛ زیاری، کرامت الله؛ صادقی، علیرضا (1397). تحلیل فضایی مؤلفه‌های تاب‌آوری کالبدی بافت‌های فرسودة شهری در برابر زلزله (مطالعة موردی: منطقة 10 شهرداری تهران). برنامه ریزی فضایی، 8(1).
  • پاشازاده، یوسف؛ جعفری، میثم؛ ویشلقی، مهدیه (1401). مدل‌سازی ساختاری تفسیری راهبردهای کارآفرینی سیاسی. فصلنامه علمی راهبرد، 31(4).
  • ابراهیم زاده، یوسف؛ کاشفی دوست، دیمن؛ حسینی، سید احمد (1398). ارزیابی تاب‌آوری کالبدی شهردر برابر زلزله (نمونه موردی: شهر پیرانشهر). مخاطرات محیط طبیعی، 8(20).
  • طبیبیان، منوچهر؛ مظفری، نگین (1397). ارزیابی آسیب‌پذیری بافت‌های مسکونی در برابر زلزله و راهکارهای کاهش آسیب‌پذیری (مطالعه موردی: منطقه شش شهرداری تهران). فصلنامه مطالعات شهری، 7(27).
  • عبداله، بهار؛ ذبیحی، حسین؛ زرآبادی، زهرا سادات (1399). ارزیابی میزان تاب‌آوری کالبدی در نواحی شهری با بهره‌گیری از روش الکتره (نمونه موردی: منطقه ۵، شهر تهران). فصلنامه جغرافیا و برنامه­ریزی منطقه‌ای، 10(38).
  • عشقی چهاربرج، علی؛ غفاری، عطا (1396). ارزیابی تاب‌آوری کالبدی شهر در برابر زلزله‌های احتمالی؛ نمونه موردی: منطقه یک شهرداری تهران. برنامه­ریزی توسعه کالبدی، 4(4)، 26-11.
  • کاظمیان، غلامرضا؛ اصلی پور، حسین؛ تقی­پور اختری، آرش (1400). از منظر حکمروایی؛ تبیین چالش‌های مدیریت ساخت‌وساز شهری تهران در مسیر تحقق توسعه پایدار. فصلنامه علمی راهبرد، 30(4)، 653-689.
  • دلشاد، مهدیه؛ طبیبیان، منوچهر؛ حبیبی، سیدمحسن (1400). تحلیل فضایی مؤلفه‌های تاب‌آوری کالبدی بافت مرکزی شهر رشت در برابر زلزله با استفاده از مدل  Fuzzy-AHP و .GIS فصلنامه علمی و پژوهشی نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 13(4).

  • تاریخ دریافت 12 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 11 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 30 خرداد 1403