فصلنامه علمی راهبرد

فصلنامه علمی راهبرد

جایگاه امنیت و تاب‌آوری درسیاست‌گذاری فضای مجازی بر اساس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه مدیریت فناوری اطلاعات، دانشکدهٔ مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
چکیده
ویژگی‌های خاص فضای مجازی همانند جهانی بودن، فراهم آوردن امکان گمنامی و تحولات سریع در کنار تأثیرگذاری فراوان آن در زندگی فردی و جمعی باعث می‌شود سیاست‌گذاری و تنظیم‌گری آن چالش‌برانگیز گردد. امنیت و تاب‌آوری فضای مجازی به عنوان یکی از جنبه‌های پیچیدة سیاست‌گذاری فضای مجازی و نقطة تقاطع نقطه‌نظرهای فنی، امنیتی، فرهنگی و اجتماعی، در اسناد بالادستی نیز مورد توجه بوده است و تدبیر شمارة ۱۵ سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت به امنیت و تاب‌آوری فضای مجازی و لزوم استفاده از دانش بومی و مشارکت‌های جهانی در آن اختصاص دارد؛ مسأله‌ای که به نظر می‌رسد در بسیاری از سیاست‌گذاری‌ها و تصمیمات عملی مرتبط با فضای مجازی به نفع نگاه امنیتیِ غیرتخصصی کنار گذاشته شده است. این نوشتار مبتنی بر روش تحقیق کیفی و روش توصیفی-تحلیلی، با بررسی برخی از مهم‌ترین چالش‌های فضای مجازی و امنیت و تاب‌آوری آن در ایران و مقایسه با نمونه‌های مشابه جهانی، تلاش می‌کند تا پیشنهادهایی برای سیاست‌گذاری در خصوص فضای مجازی در ایران ارائه کند. فاصله گرفتن از گفتمان امنیتی در مسائل زندگی روزمره، کاهش جرم‌انگاری‌ها، بهبود شرایط و جذب شرکت‌های خارجی حوزة فضای مجازی به جای دفع آن‌ها، بهبود شرایط اقتصادی-فرهنگی برای عدم مهاجرت متخصصین این حوزه، باز گذاشتن فضا برای تنظیم‌گری مردمی فضای مجازی به دور از دخالت‌های حاکمیتی و توجه به اسناد بالادستی از جمله سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت برخی از راهکارها و پیشنهادهای سیاستی مطرح‌شده در این نوشتار هستند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The position of security and resilience in cyberspace policymaking based on the Islamic-Iranian model of progress

نویسندگان English

Hadi Safari
Sepehr Ghazinoory
Department of IT Management, Faculty of Management & Economics, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده English

The special features of cyberspace, such as universality, providing the possibility of anonymity and rapid changes, along with its great impact on individual and collective life, make its policymaking and regulation challenging. The security and resilience of cyberspace as one of the complex aspects of cyberspace policymaking and the intersection point of technical, security, cultural and social points of view has also been considered in upstream documents and Tadbir No. 15 of the document of the Islamic-Iranian model of progress is dedicated to the security and resilience of cyberspace and the need to use local knowledge and global partnerships in it. An issue that seems to have been left aside in many policies and practical decisions related to cyberspace in favor of a non-specialist security perspective. This article based on qualitative research methodology and analytical-descriptive research method, by examining some of the most important challenges of cyberspace and its security and resilience in Iran and comparison with similar global samples, tries to provide suggestions for policy regarding cyberspace in Iran. Staying away from the security discourse in everyday life issues, reducing criminalization, improving the conditions and attracting foreign companies in the field of cyberspace instead of repelling them, improving the economic and cultural conditions for the non-immigration of specialists in this field, leaving space for popular regulation of cyberspace away from governmental interventions and attention to upstream documents, including the Islamic-Iranian Model document, are the progress of some of the solutions and policy proposals presented in this article.

کلیدواژه‌ها English

cyberspace
cyber security
cyber resilience
national security
technology policy
  • ادیبسرشکی، میلاد (۱۳۹۱). قدرت نرم کرة جنوبی و گسترش موج کره‌ای، سیاست خارجی،  ۲۶ (۳).
  • افشار، محمدمهدی؛ برزگر، کیهان؛ کیانی، داود (۱۳۹۹). شناسایی فراروندهای فضای سایبر مؤثر بر آینده دیپلماسی عمومی (با رویکرد تحلیل ساختاری، تأثیر متقابل). راهبرد ۲۹ (۱).
  • ایزدی، جهانبخش؛ خادم‌زاده، جواد (۱۳۹۸). مؤلفه‌های نوین دیپلماسی عمومی مدرن و افزایش قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران. مطالعات روابط فرهنگی بین‌المللی  ۵ (۱۱).
  • خجستةباقرزاده، حسن؛ خجستة باقرزاده، کمیل (۱۴۰۰). تحول مؤلفه‌های قدرت در عصر شبکه. مطالعات رسانه‌های نوین  ۷ (۲۸).
  • خلیلیجولرستانی، احمد (۱۳۹۶). نگاهی دوباره به چالش‌ها و تهدیدات فضای مجازی بر امنیت پایدار. بصیرت و تربیت اسلامی ، ۱۴ (۴۲).
  • خوش‌سلیقه، مسعود؛ فاضلیحق‌پناه، الهام (۱۳۹۵). فرایند و ویژگی‌های زیرنویس غیرحرفه‌ای در ایران. مطالعات زبان و ترجمه ، ۴۹ (۲).
  • دانش، پروانه؛ شواخیزواره، محمدرضا؛ عظیمی، فریبا (۱۳۹۸). تأثیر شایعة فضای مجازی بر نظم و امنیت جامعه: دیدگاه‌پژوهی کارمندان شهرداری تهران. علوم خبری  ۸ (۲۹).
  • داوند، محمد؛ سلطانی‌نژاد، احمد (۱۳۹۷). امنیتی‌سازی تنش سایبری جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی؛ تهدیدها و الزامات راهبردی. راهبرد  ۲۷ (۱).
  • دلاوری، ابوالفضل؛ رهبری، محمد؛ صفری، هادی (۱۴۰۲). فضای مجازی و قطب‌بندی سیاسی در ایران: مطالعه موردی واکنش‌های کاربران توییتر فارسی به تحولات ایران (سال‌های ۱۴۰۰-۱۴۰۱). مطالعات فرهنگی و ارتباطات ۱۹ (۷۰).
  • ذکایی، محمدسعید؛ ویسی، سیمین (۱۳۹۹). زیست مجازی در ایران: عواطف و خرده‌فرهنگ‌ها در شبکه‌های اجتماعی. تهران: آگاه.
  • رستمعلی‌زاده، سعید؛ حاجی‌ملامیرزایی، حامد (۱۳۹۹). نظام حقوقی حاکم بر فیلترینگ اینترنت در ایالات‌متحده آمریکا. مطالعات حقوق عمومی  ۵۰ (۴).
  • رضاپور، دانیال؛ اسکندری‌نسب، علی (۱۳۹۸). امنیت فضای سایبر در رویکرد فرهنگی مقام معظم رهبری. مطالعات روابط فرهنگی بین‌المللی  ۵ (۱۰).
  • رهبری، محمد؛ صفری، هادی (۱۴۰۰). تأملی بر فیواستارهای توییتر فارسی در زمستان ۱۴۰۰. ۳۰ بهمن1401                           http://mashghenow.com
  • زاهدیمازندرانی، محمدجواد (۱۳۹۸). نقد سند الگوی پایه اسلامی- ایرانی پیشرفت از منظر الزامات توسعه. برنامه‌ریزی و آمایش فضا  ۲۳ (ویژه‌نامه بهار).
  • زندی، محمدرضا؛ سیاه‌بالایی، بهرام (۱۳۹۹). نقش فضای مجازی در تهدید علیه امنیت ملی. مجموعه‌مقالات چهارمین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های کاربردی در علوم انسانی و علوم اسلامی.
  • صفری، هادی (۱۴۰۰). اینفودمی کرونا در رسانه‌های اجتماعی فارسی. مطالعات کاربردی در علوم اجتماعی و جامعه‌شناسی ،۱۷ (۴).
  • صفری، هادی (۱۴۰۱). تحلیل شبکه‌ای کارزارهای مرتبط به افغانستان در توییتر فارسی. علوم رایانشی، ۲۶ (۳).
  • عاملی، سعیدرضا (۱۳۹۶). نظریه‌ها و مفاهیم اساسی دولت الکترونیک. تهران: امیرکبیر.
  • عبدلی‌پیران، فاطمه (۱۳۹۹). رابطة میزان استفاده از فضای مجازی با معنای زندگی و تاب‌آوری اجتماعی جوانان ۱۵ تا ۳۵ ساله. روان‌شناسی و علوم تربیتی در هزارة سوم (۲).
  • فاضلیحق‌پناه، الهام؛ خوش‌سلیقه، مسعود (۱۳۹۷). انگیزه‌ها و دلایل طرفدار زیرنویسی فیلم‌ها و سریال‌های کره‌ای. مطالعات زبان و ترجمه،  ۵۱ (۳).
  • محمدی، مصطفی (۱۳۹۷). بررسی فعالیت داعش در فضای مجازی و تهدیدات آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران. پژوهش‌های سیاسی و بین‌المللی، ۹ (۳۵).
  • مرکز اسلامی ایرانی پیشرفت (۱۳۹۷). سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، مرکز اسلامی ایرانی پیشرفت.
  • میربیکسبزواری، علی؛ تقی‌پور، فائزه؛ اسماعیلی، رضا (۱۴۰۱). ادراک کاربران از امنیت فرهنگی در فضای مجازی: فضای مجازی امنیت‌آفرین یا امنیت‌ستان. مطالعات رسانه‌ای،  ۱۷ (۳).
  • هان، بیونگ‌چول (۱۳۹۸). روان سیاست: نئولیبرالیسم و فناوری‌های جدید قدرت. ترجمه انصافی، مصطفی. تهران: لوگوس.
  • پالیزبان، محسن (۱۳۹۴). بررسی رابطة اینترنت و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران. سیاست ۴۵ (۳).
  • کاستلز، مانوئل (۱۳۹۳). شبکه‌های خشم و امید: جنبش‌های اجتماعی در عصر اینترنت. ترجمه قلی‌پور، مجتبی. تهران: مرکز.
  • کاستلز، مانوئل (۱۳۹۸). قدرت ارتباطات (ویرایش ۲). ترجمه بصیریانجهرمی، حسین. تهران: علمی و فرهنگی.
  • گلداسمیت، جک. ال؛ وو، تیم (۱۴۰۱). چه کسی اینترنت را کنترل می‌کند؟ توهم جهان بدون مرز. ترجمه رضانژاد، سهیل. تهران: نشر مون.

  • تاریخ دریافت 13 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 12 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 12 بهمن 1402