فصلنامه علمی راهبرد

فصلنامه علمی راهبرد

حکمرانی مشارکتی: روش‌ها و ابزارهای سیاسیِ آن در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
پژوهشگر مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، تهران، ایران
چکیده
حکمرانی مشارکتی یکی از رویکردهای موفق سیاست‌گذاری و مدیریت عمومی است. این رویکرد بسیاری از تنش‌ها و چالش‌های اجتماعی و سیاسی را کاهش می‌دهد و منجر به افزایش سرمایه اجتماعی می‌شود. اما عدم شناخت روش‌ها و ابزارهای مؤثر در این رویکرد، باعث شده است که استفاده بهینه از این رویکرد صورت نگیرد. در این مقاله روش‌ها و ابزارهای حکمرانی مشارکتی در حوزه سیاست مورد بررسی قرار می‌گیرند. روش این تحقیق، تحلیل محتواست و با استفاده از این روش، ابتدا داده‌ها با کمک منابع کتابخانه‌ای و اینترنتی جمع‌آوری و بررسی شده و سپس، با تحلیل داده‌ها، روش‌ها و ابزارهای حکمرانی مشارکتی استخراج شده است. در ادامه، با کمک 31 نفر از خبرگان و صاحب‌نظران دانشگاهی و سازمانی این حوزه، مؤلفه‌های مورد نظر با 16 شاخص و در دو مقوله اصلی روش‌ها و ابزارها شناسایی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد، 8 روش «رأی‌گیری»، «نظرسنجی و افکارسنجی»، «مشورت»، «تصمیم‌گیری جمعی»، «تولید ادبیات مشترک»، «شبکه‌سازی و تیم‌سازی»، «اشتراک اطلاعات» و «کار جمعی» از مهم‌ترین روش‌های پیاده‌سازی حکمرانی مشارکتی بوده و 8 ابزار از قبیل: «پلتفرم‌های مجازی»، «کرسی‌های آزاد اندیشی»، «انتخابات»، «راهپیمایی»، «نماز جمعه»، «تجمّع و اعتراض»، «رسانه‌های اجتماعی» و «اتاق‌های فکر» از مهم‌ترین ابزارهای سیاسی حکمرانی مشارکتی در کشور می‌باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Participatory Governance: Methods and Political Tools in Iran

نویسنده English

Seyed Mohsen Mirbagheri
Researcher of the Research Center of the Islamic Council, Tehran, Iran
چکیده English

Participatory governance is one of the most successful approaches to public policy and management. This approach reduces many social and political tensions and challenges and leads to an increase in social capital. But the lack of knowledge of the effective methods and tools in this approach has prevented the optimal use of this approach. In this article, the methods and tools of participatory governance in the field of politics are examined. The method of this research is content analysis, and using this method, data has been collected and checked with the help of library and internet sources, and then, by analyzing the collected data, the methods and tools of participatory governance have been extracted. In the following, with the help of 31 experts and academic and organizational experts in this field, the desired components have been identified with 16 indicators and in two main categories of methods and tools. The findings show that 8 methods of voting, surveying and polling, consultation, collective decision-making, production of common literature, networking and team building, information sharing, and collective work are among the most important methods of implementing participatory governance, and 8 tools such as virtual platforms, free-thinking seats, elections, marches, Friday prayers, gatherings and protests, social media, and think tanks are among the most important political tools of participatory governance in the country.

کلیدواژه‌ها English

Participatory Governance
Political Institutions
Methods and Tools
Policy-Making
Content Analysis
  • ­ آقاجانی، احمد؛ عسگری، محمود (1390). نقش‌آفرینی اتاق‌های فکر در سیاست‌گذاری دفاعی- امنیتی. فصلنامه راهبرد دفاعی، 9(32)، صص. 137–172.
  • ­ پرچمی، داوود (1386). بررسی مشارکت مردم در نهمین انتخابات ریاست جمهوری. پژوهشنامه علوم انسانی، 53 (ویژه نامه جامعه شناسی)، صص. 37–82.
  • ­ دارا، جلیل؛ صادقی، الهه (1400). احزاب سیاسی در نظام انتخابات جمهوری اسلامی ایران، آسیب‌ها و راهکارها. فصلنامه راهبرد، 30(99)، صص. 363–391.
  • ­ راجی، سیدمحمدحسین؛ خاتمی، سیدمحمدرضا (1397). صعود 40 ساله. معاونت آستان قدس.
  • ­ رحیمی، ماریه؛ فتاحی، رحمت‌الله (2007). همکاری علمی و تولید اطلاعات: نگاهی به مفاهیم و الگوهای رایج در تولید علمی مشترک. مطالعات کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 18(3)، صص. 235–248.
  • ­ رضایی، مهران؛ امامی جمعه، سیدمهدی؛ بیدهندی، محمد (1396). ارائه نظریه وزن‌کشی ساحات انسانی در تحلیل الگوی تصمیم‌گیری بر مبنای آرای فلاسفه متعالیه. فصلنامه مدیریت اسلامی، 25(4)، صص. 65–93.
  • ­ رضایی‌زاده، کریم (1400). حکمرانی و مدل‌های آن با نقش مدیریت دولتی و قانون. عطران.
  • ­ رفیعی آتانی، عطاءالله (1396). واقعیت و روش تبیین «کنش انسانی» در چهارچوب فلسفه اسلامی، نظریه‌ای بنیادین در علوم انسانی. انتشارات آفتاب توسعه.
  • ­ رومی، فرشاد؛ آل سیدغفور، سیدمحسن (1397). بازشناسی اتاق‌های فکر روسیه و رویکرد آن‌ها به سیاست داخلی و خارجی ایران. تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، 10، صص. 151–175.
  • ­ زارعی، بهادر؛ انصاری، زهرا (1393). بررسی تطبیقی میزان مشارکت در انتخابات ریاست جمهوری تهران در مقایسه با کل کشور. جغرافیا، 12 (41)، صص. 43–62.
  • ­ زند رضوی، سیده بهار؛ خانیکی، هادی؛ نصراللهی، اکبر؛ بوستانی، داریوش (1397). درخواست حکمرانی مشارکتی و پایداری منابع آب بررسی کیفی ادراک ارتباطی ذی‌نفعان آب‌های زیرزمینی دشت رفسنجان. مجله مطالعات اجتماعی ایران، 12،صص. 44–66.
  • ­ ژسوس‌سرانوکانتراس، ایگناسیو؛گارسیامارین، خاویر؛ جی.لوننگو، اسکار ؛ جهانشاهی امید؛ چوپانیان، احمد (1399). ارزیابی گفت‌و‌گوی سیاسی آنلاین: آیا دوقطبی شدن موجب تبادل نظر بیشتر می‌شود؟ مطالعات ماهواره و رسانه‌های جدید، 25(2)، صص. 115–137.
  • ­ سلطانی، محمدرضا (1397). احصاء ویژگی‌ها و معیارهای فرماندهی و مدیریت مبتنی بر منظومه فکری امام خامنه‌ای مدظله‌العالی (بر اساس روش تحلیل محتوا). مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، 2، صص. 69–95.
  • ­ عامری شهرابی، محسن؛ کاووسی، اسماعیل (1395). طراحی مدل فرهنگ کیفیت در حوزه آموزش با به‌کارگیری روش تحلیل محتوا. فصلنامه آموزش در علوم انتظامی، 4(1)، صص. 1–20.
  • ­ عباسی سرمدی، مهدی؛ مهرابی کوشکی، راضیه؛ رهبرقاضی، محمودرضا (1393). بررسی تأثیر سرمایه اجتماعی بر مشارکت در انتخابات. مسائل اجتماعی ایران (دانشگاه خوارزمی)، 5(2)، صص. 41–60.
  • ­ عظیم‌زاده اردبیلی، فائزه؛ افضلی قادی، منا (1399). تحلیلی بر بایسته‌های تصمیم‌گیری مشورتی براساس آموزه‌های اسلامی. فصلنامه مدیریت اسلامی، 28(2)، صص. 39–76.
  • ­ علیزاده، عبدالرضا؛ صالحی، ریحانه (1396). آزادی تشکیل اجتماعات و راهپیمایی‌ها در پرتوِ اصل 27 قانون اساسی ایران. حقوق اسلامی، 14(52)، صص. 127–162.
  • ­ قربانی، مهدی؛ آخوندی، محمدرضا؛ میرشمسی، هدایت‌اله؛ موسوی نیا، سیدحسین (1398). ارزیابی سرمایة اجتماعی درون‌گروهی در راستای استقرار حکمرانی مشارکتی منابع طبیعی (منطقة مورد مطالعه: شهرستان ابرکوه، استان یزد). مرتع و آبخیزداری (منابع طبیعی ایران)، 72، صص. 1037–1047.
  • ­ کرمی، هادی (1396). بررسی مسائل و مشکلات تصمیم‌گیری گروهی. فصلنامه مطالعات مدیریت و حسابداری، 6، صص. 324–337.
  • ­ گنجی، محمد؛ نیازی، محسن؛ احسانی راد، فاطمه (1394). مشارکت در امور خیریه و وقف، پیش درآمدی بر توسعه پایدار. مطالعات توسعه اجتماعی - فرهنگی، 3(4)، صص. 25–45.
  • ­ محمدی، نعیمه؛ دانایی‌فرد، حسن (1399). الگوی حکمرانی مشارکتی توسعه انرژی تجدیدپذیر ایران: رویکرد نهادی. مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، 9(30)، صص. 133–155.
  • ­ معروفی، یحیی؛ یوسف‌زاده، محمدرضا؛ میرزایی فر، داوود (1397). مؤلفه‌های ارزشیابی کیفیت برنامه درسی دوره کارشناسی پیوسته دانشگاه فرهنگیان. مطالعات اندازه‌گیری و ارزشیابی آموزشی، 8(23)،صص. 81–116.
  • ­ ملکی، حسن (1375). آموزش روح تعاون. تعاون و کشاورزی، 55، صص. 10-12.
  • ­ مکارم شیرازی، ناصر؛ قاضی عسکر، علی (1376). حج و حرمین شریفین در تفسیر نمونه، ج 1، نشر مشعر.
  • ­ موسوی کاشی، زهره؛ پورمحمدی رودسری، رضا؛ جعفری، حسن؛ صیاد، آرزو؛ موفق، ابوالفضل (1397). تصمیم‌گیری مدیران حوزه سلامت با رویکرد اسلامی، مبانی نظری نگرش و رویکرد اسلام در فرایند تصمیم‌گیری. مجله پژوهش در دین و سلامت، 4(3)، صص. 103–117.
  • ­ میرباقری، سید محسن؛ رفیعی آتانی، عطاءالله؛ پارسانژاد، محمدرضا (1400). مروری نظام‌مند بر ادبیات تصمیم‌گیری جمعی. پژوهش‌های نوین در تصمیم‌گیری، 6(3)،صص. 239–258.
  • ­ میرباقری، سید محسن؛ رفیعی آتانی، عطاءالله؛ پارسانژاد، محمدرضا (1401). طراحی الگوی مفهومی حکمرانی مشارکتی در ایران: رویکرد داده بنیاد، فصلنامه علمی راهبرد، 32(3).
  • ­ واحدی، محمدرضا (1396). جایگاه اعتصاب در حقوق ایران با نگاهی به حقوق کشورهای بیگانه. همایش بین‌المللی حقوق و فقه اسلامی، تهران.

  • تاریخ دریافت 10 آذر 1401
  • تاریخ بازنگری 09 بهمن 1401
  • تاریخ پذیرش 20 بهمن 1401