«فرهنگ علم و فناوری» و خلقیات ایرانی: تحلیلی راهبردی از گونه‌شناسی مشکلات و راهکارها برمبنای نظر نخبگان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق (ع)

چکیده

پیش­نیاز سیاست­گذاری و برنامه­ریزی در عرصه علم و فناوری بهره­مندی از رویکرد اجتماعی در شناخت فرهنگِ علم و فناوری است. این مهم به­دلیل سلطه رویکرد و مدیریت فنی و حضور مهندسان و کارشناسانی خارج از علوم انسانی-اجتماعی در ساختار علم و فناوری ایران مغفول و مهجور مانده است. پاره­ای از مشکلات علم و فناوری در ایران معلول بستر فرهنگی و خلقیات کنشگران علمی است. بر همین مبنا، هدف این مقاله گونه­شناسی مشکلات فرهنگِ علم و فناوری و ارائه راهکارها بر اساس نظرات و تجربیات نخبگان جوان است. رویکرد نظری مشتمل بر نظریات درباره اتصال میان فرهنگ، شخصیت و خلقیات با علم و فناوری است. این پژوهش از تلفیق دو الگوی تحلیل راهبردی یعنی SWOT و SOAR به­عنوان روش استفاده کرده است. نمونه­ها شامل 38 نفر از نخبگان و متخصصان در رشته­های مختلف است که در دانشگاه­ها، پژوهشگاه­ها، شرکت­های دانش­-بنیان و صنایع مشغول به کار هستند. یافته­ها در دو محور تحلیل و تفسیر شده­اند: 1- ضعف­ها و تهدیدها در فرهنگِ علم و فناوریِ موجود 2- فرصت­ها و آرمان­ها برای «فرهنگ علم و فناوریِ» مطلوب. نتایج نشان می­دهند که با اصلاح برخی از ذهنیت­ها و خلقیات موجود میان کنشگران علمی و همچنین، ترمیم رویه­های حکمرانی بعضی از مشکلات علم و فناوری تعدیل یا حل خواهند شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

"Culture of Science & Technology" and Iranian Characteristics: A Strategic Analysis of the Typology of Problems and Solutions Based on the Opinions of Iranian Elite Community

نویسنده [English]

  • Iman Erfanmanesh
Ph.D. in cultural sociology - Tehran Uni
چکیده [English]

The prerequisite for policy-making and planning in the field of science and technology is to benefit from the social approach in understanding the culture of science and technology. Due to the dominance of the technical approach and management and the presence of engineers and experts outside the humanities and social sciences, the aforementioned issue has been neglected and abandoned in the structure of science and technology in Iran. Some of the problems of science and technology in Iran are caused by the cultural context and the attitudes of scientific activists. Based on this, the purpose of this article is to typify the problems of science and technology culture and to provide solutions based on the opinions and experiences of young elites. The theoretical approach includes theories about the connection between culture, personality and characteristics with science and technology. This research has used the combination of two strategic analysis models namely SWOT and SOAR as a method. The samples include 38 elites and specialists in different fields who are working in universities, research institutes, knowledge-based companies and industries. The findings have been analyzed and interpreted in two axes: 1- Weaknesses and threats in the existing science and technology culture 2- Opportunities and aspirations for a desirable "science and technology culture". The results show that some problems of science and technology will be adjusted or solved by correcting some existing mentalities and characteristics among scientific activists, as well as restoring governance procedures.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Culture of Science
  • Culture of Technology
  • Characteristic
  • Personality
  • Elites
  • Knowledge-base
  • Strategic Analysis
اخلاصی، ا. و رستگار، خ. (1398). مطالعه جامعه‌شناختی عادت‌واره‌های متعارض با الزامات نهادی علم در پژوهش‌های علوم انسانی. راهبرد فرهنگ، 12(4): 48-7.
آشتیانی، م. و دیگران (1397). آن ره که آمده‌ایم: درآمدی تحلیلی بر تاریخ و جامعه‌شناسی مسئله علم در ایران. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
آشوری، د. (1397). تعریف‌ها و مفهوم فرهنگ. تهران: آگه.
البرو، م. (1398). مقدمات جامعه‌شناسی، ترجمه منوچهر صبوری،. تهران: نی.
اینس‌ورث، ج. (1394). گزیده دانش‌نامه جامعه‌شناسی آموزش و پرورش، ترجمه حمیرا ترجانی. تهران: سولار.
بازرگان، ع. (1397). ارزیابی کیفیت در آموزش عالی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
ببی، ا. (1393). درآمدی بر جامعه‌شناسی: علمی انتقادی، ترجمه محمدحسین پناهی. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
توکل، م. (1389). جامعه‌شناسی علم. تهران: جامعه شناسان.
جعفریان، ر. (1399). هیچ‌وقت علم را جدی نگرفته‌ایم: یادداشت‌های یک دهه درباره علم و حواشی آن. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
چلپی، م. (1392). بررسی تجربی نظام شخصیت در ایران. تهران: نی.
ذاکر صالحی، غ. (1397). مسائل آموزش عالی ایران. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
شارون، ج. (1400). ده پرسش از دیدگاه جامعه‌شناسی، ترجمه منوچهر صبوری. تهران: نی.
صبوری، م. (1380). جامعه‌شناسی سازمان‌ها: بوروکراسی مدرن ایران. تهران: سخن.
عرفان منش، ا. (1396). واکاوی مؤلفه‌های رویکرد انتقادی و آسیب‌شناسی فرهنگی به علوم انسانی ـ اجتماعی از دیدگاه رهبر انقلاب اسلامی. معرفت فرهنگی اجتماعی، 8(2): 54-31.
عرفان منش، ا. (1400). نخبگان در اندیشه راهبردی رهبر انقلاب اسلامی: چشم‌اندازی با تأکید بر نخبگان علوم انسانی تمدن‌ساز. راهبرد اجتماعی فرهنگی، 10(3): 486-455.
غروی، ن. و دیگران (1391). ارتقای فرهنگ علم‌ورزی در دانشگاه اسلامی: راهکارها، آفت‌ها و موانع. فرهنگ در دانشگاه اسلامی، 2(3): 278-257.
فراستخواه، م. (1388). سرگذشت و سوانح دانشگاه در ایران: بررسی تاریخی آموزش عالی و تحولات اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی مؤثر بر آن. تهران: رسا.
فراستخواه، م. (1393). تاریخ هشتاد ساله دانشکده فنی دانشگاه تهران. تهران: نی.
فراستخواه، م. (1397). گاه و بی‌گاه دانشگاه در ایران: مباحثی نو و انتقادی در باب دانشگاه پژوهی، مطالعات علم و آموزش عالی. تهران: آگه.
قاراخانی، م. و میرزایی، س. (1396). اخلاق علم در علوم اجتماعی ایران. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
قلی پور، آ. (1387). جامعه‌شناسی سازمان‌ها: رویکرد جامعه‌شناختی به سازمان و مدیریت. تهران: سمت.
کلاین برگ، ا. (1342). روان‌شناسی اجتماعی، ترجمه علی محمد کاردان. تهران: اندیشه.
کوش، د. (1397). مفهوم فرهنگ در علوم اجتماعی، ترجمه فریدون وحیدا. تهران: سروش.
لطیفی, م. و دیگران (1397). استخراج و اولویت بندی راهبردهای نیل به مرجعیت علمی ج.ا.ایران با روش تحلیل عملکرد-اهمیت. راهبرد, 27(1): 5-29.
محدثی، ح. (1397). حکایت دانشگاه: جامعه‌شناسی سازمان‌های علمی و زیست دانشگاهی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
محمدی اصل، ع. (1391). فرهنگ اجتماعی. تهران: علم.
مید، م. (1382). آدمیان و سرزمین‌ها، ترجمه علی‌اصغر بهرامی. تهران: نی.
میرسلیم, م. (1383). درنگی در آرای ایران شناسان پیرامون خلق و خوی ایرانیان. راهبرد, 12(3): 322-330.
همرسلی، م. (1400). مفهوم فرهنگ: تاریخچه و ارزیابی، ترجمه حجت‌اله خدری و ولی‌اله نصیری. تهران: نقد فرهنگ.
ویتن و. (1385). روان‌شناسی عمومی، ترجمه یحیی سیدمحمدی. تهران: روان.
 
Hagstrom, W. (1965). The scientific community. N.Y: Basic Books.
Hofstede, G. (1980). Culture’s Consequences: International Differences in Work Related Values. CA: Sage.
Hofstede, G. (1997).  Cultures and Organizations: Software of the Mind. NY: McGraw-Hill.
Horton, C. & Hunt, P. (1964). Sociology. NY: McGraw-Hill.
Lyotard, J. (1984). The Postmodern Condition: a Report on Knowledge. Minneapolis: University of Minneapolis.
Lyotard, J. (1988). The Differend: Phases in Dispute. Manchester: Minneapolis University.
Lyotard, J. (1993). Political Writings. UK: UCL.
Schwartz, S. (1994). Beyond Individualism-Collectivism: New Cultural Dimensions of Values. US: Sage.
Stavros, J. & et al. (2003). Strategic Inquiry! Appreciative Intent: Inspiration to SOAR, a New Framework for Strategic Planning. International Journal of Appreciative Inquiry, 24.
Stavros, J. & Hinrichs, G. (2009). SOAR: Building Strengths-based Strategy. Bend: Thin Book Publishers.
Stavros, J. (2013). The Generative Nature of SOAR: Applications, Results, and the New SOAR Profile. International Journal of Appreciative Inquiry, 24.