فصلنامه علمی راهبرد

فصلنامه علمی راهبرد

تبیین چهارچوب نظری قدرت در منظومه فقهی اسلام با تأکید بر اندیشه امام خمینی(ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیارعلوم سیاسی، گروه آموزشی الهیات، حقوق و معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه گلستان(گرگان)، گرگان، ایران
چکیده
حل معمای پیچیده قدرت در راستای ساخت تمدن نوین اسلامی و تغییر در گفتمان‌های انحرافی رایج در دنیا، نیازمند شناخت صحیح و جامع از قدرت، در مبانی دینی و منطبق با شئون حقیقی انسانی و نهایتاً دستیابی به یک چهارچوب نظری مستحکم است. به همین خاطر، بهره‌مندی از دکترین فقهی امام خمینی(ره) و تفسیر او از حدیث «العلم ثلاث»، مبنی بر نسبت معنادار مراتب سه‌گانه انسان و عرصه‌های سه‌گانه فقه و سه ساحت اصلی علوم حیاتی و لزوم تطابق این‌ها با یکدیگر و اثرگذاری‌های چندوجهی این سه‌گانه‌ها بر یکدیگر، اساس حرکت این پژوهش را بنیان نهاد و «چهارچوب نظری فقهی» را، به‌عنوان یک مدل فراگیر، شکل داد. با پیوند قدرت با این چهارچوب، مفهومی به نام «قدرت فقهی» معرفی شد که بر این اساس، به ترسیم «صورت‌بندی قدرت فقهی» مبادرت شد. با تبیین معانی عرصه‌های قدرت فقهی، موضوع­شناسی هر یک، تعیین رسالت و مأموریت‌های آن‌ها، غایت­شناسی کارکرد هرکدام در ساحت‌های فردی و اجتماعی و نهایتاً تبیین آثار شش‌وجهی متقابل عرصه‌های قدرت فقهی، چه در جهت تقویت و چه در جهت ضعف، تصویر نوینی از منظومه معنایی، مراتب، مأموریت‌ها، اهداف، مصادیق و آثار قدرت به نام «چهارچوب نظری قدرت فقهی» برای انسان‌سازی و تمدن­سازی ترسیم گردید. این مقاله با روش توصیفی – تحلیلی و مراجعه به اسناد کتابخانه‌ای انجام شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Explanation of the Theoretical Framework of Power in Islamic Jurisprudence with Emphasis on Imam Khomeini's Thought

نویسنده English

MOSTAFA MONTAZERI
Assistant Professor, Political Science, Department of Theology, Law and Islamic Education, Faculty of Humanities, Golestan University(Gorgan), Gorgan, Iran
چکیده English

The pursuit of establishing a new Islamic civilization and countering prevailing deviant discourses requires a nuanced understanding of power, firmly rooted in religious principles and aligned with authentic human experiences. This necessitates the development of a comprehensive theoretical framework. This research leverages the jurisprudential teachings of Imam Khomeini (may his soul be sanctified) and his interpretation of the hadith "The Three Knowledges" to explore the meaningful relationships among the three levels of humanity, the three domains of jurisprudence, and the three principal areas of vital sciences. The interconnections among these elements and their multifaceted impacts form the foundation of this study and contribute to the construction of a "jurisprudential theoretical framework." By integrating power within this framework, the concept of "jurisprudential power" is introduced, providing the basis for the "formulation of jurisprudential power." This article elaborates on the definitions of the various fields of jurisprudence, examines their thematic elements, and delineates their respective missions and functions in both individual and societal contexts. Additionally, it analyzes the six-dimensional effects of these fields of jurisprudence, addressing both their reinforcing and diminishing influences. The findings yield a novel conceptualization of the semantic system, hierarchies, missions, objectives, examples, and effects of power, collectively referred to as the "theoretical framework of jurisprudence," with the aim of promoting humanization and civilization. The study employs a descriptive-analytical methodology supported by comprehensive library research.

کلیدواژه‌ها English

power
theoretical framework
jurisprudence
Islam
Imam Khomeini
  • قرآن کریم (1398). تهران: پیام عدالت
  • آشوری، داریوش (1373). دانشنامه سیاست. تهران: آگاه.
  • آرون، ریمون (1370). مراحل اساسی در جامعه‌شناسی. (باقر پرهام، المترجمون) تهران: انتشارات آموزش انقلاب اسلامی.
  • آمدی، عبدالواحد. (1410 ق). غررالحکم (تصحیح رجایی) (المجلد 1). (مهدی رجایی، المحرر) قم: دارالکتب الاسلامی.
  • ابن اثیر جزری، م. (1367). النهایه فی غریب الحدیث و الاثر (نسخه چهارم، جلد 2). (م. طناحی، تدوین) قم: موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
  • ابن شعبه حرانی، حسن بن علی (1363 ق). تحف العقول (الإصدار دوم). (علی اکبر غفاری، المحرر) قم: جامعه مدرسین.
  • ابن أبی الحدید، عبدالحمید بن هبه الله (1404 ق، ج 20). شرح نهج‌البلاغه لابن أبی الحدید (المجلد 20). (محمد ابوالفضل ابراهیم، المحرر) قم: مکتبه آیت­الله المرعشی النجفی.
  • اجاقی، صبا؛ آقایی، سید محمود (1399). طراحی مدل مفهومی اجرای الگوی اسلامی - ایرانی پیشرفت با تأکید بر بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی. فصلنامه راهبرد.
  • اشکوری، محمد فنایی (1395). ابعاد معرفت النفس و نقش آن در استکمال نفس انسانی (المجلد 2). مجله حکمت اسلامی.
  • بشیریه، ح (1386). آموزش دانش سیاسی. تهران: نگاه معاصر.
  • بهرامیان، علی (1381، ج 11). دائره المعارف بزرگ اسلامی (المجلد 11). تهران: مرکز دائره المعارف اسلامی.
  • تهرانی، مجتبی (1399). ادب الهی. تهران: مصابیح الهدی.
  • جوادی آملی، عبدالله (1372). اسرار عبادت (المجلد 1). تهران: انتشارات الزهرا.
  • جوادی آملی، عبدالله (1395). توحید در قرآن. قم: اسراء.
  • حاجیان، ابراهیم (1395). روش شناسی طراحی و تدوین الگوی مطلوب در پژوهش های راهبردی. فصلنامه راهبرد
  • حر عاملی، محمد بن الحسن (1302 ق). الجواهر السنیه فی الاحادیث القدسیه. قم: مکتبه المفید.
  • حسن زاده آملی، حسن (1371). رساله نور علی نور در ذکر و ذاکر و مذکور. قم: تشیع.
  • حسینی تهرانی، سید محمد حسین. (1390). ولایت فقیه در حکومت اسلام (المجلد 2). (محسن سعیدیان، و سید محمد حسین راجی، المحررون) مشهد: علامه طباطبایی.
  • حنیف نیا، ابراهیم (1394). مهندسی اسلام (المجلد 1). تهران: زنبق.
  • حلی، احمد بن محمد ابن فهد (1404 ق، ج 1). شرح نهح البلاغه لابن أبی الحدید (المجلد 1). قم: مکتبه آیه الله المرعشی النجفی.
  • خمینی، سید روح‌الله (1385). صحیفه امام (جلد 21 و 12 و 16 و 13). تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  • خمینی، سید روح‌الله (1388)، آداب الصلاة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  • خمینی، سید روح‌الله (1372). صحیفه نور (المجلد 14). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
  • خمینی، سید روح‌الله (1372). صحیفه نور. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  • خمینی، سید روح‌الله (1380). چهل حدیث. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  • خمینی، سید روح‌الله (1380). سر الصلوه: معراج السالکین و صلوه العارفین (المجلد 1). تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  • خمینی، سید روح‌الله (1381). تقریرات فلسفه امام خمینی. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  • خمینی، سید روح‌الله (1388). آداب الصلاه. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  • خامنه‌ای، سید علی (08/03/1390). بیانات در دیدار با نمایندگان مجلس شورای اسلامی.
  • خامنه‌ای، سید علی (14/03/1395). بیانات به مناسبت سالگرد ارتحام امام خمینی.
  • خامنه‌ای، سید علی (29/10/1382). بیانات در دیدار با جمعی از نخبگان حوزوی.
  • خامنه‌ای، سید علی (30/06/1395). بیانات با اقشار مختلف مردم به مناسبت عید غدیر.
  • شریفی، حسین (1397). معرفت نفس در آثار علامه حسن زاده (المجلد 2). مجله نسیم خرد.
  • صبحی صالح (1374). نهج‌البلاغه. قم: مرکز البحوث الاسلامیه.
  • صفوی، س (1374). مفهوم تقوا و کاربرد آن در قرآن کریم (جلد شماره 4). فصلنامه پژوهش‌های قرآنی طباطبایی، سید محمد حسین. (1417 ق). المیزان فی تفسیر القرآن (المجلد 6). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین (1374). ترجمه تفسیرالمیزان (الإصدار چاپ پنجم، المجلد 1 و 9 و 17 و 19). (محمدباقر موسوی همدانی، المترجمون) قم: دفتر انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین (1387). آغاز فلسفه (ترجمه بدایه الحکمه) (جلد 1). (ه. خسروشاهی، تدوین، گرامی، مترجم) قم: موسسه بوستان کتاب.
  • طبرسی، فضل بن حسن (بی تا، ج 7). ترجمه تفسیر مجمع‌البیان (المجلد 7). (حسین نوری، المترجمون) تهران: فراهانی.
  • صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1383، ج 1). شرح اصول کافی (المجلد 1). (محمد خواجوی، المحرر) تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  • طوسی، محمد بن حسن (1411 ق، ج 1). مصباح المتهجد (المجلد 1). (علی‌اصغر مروارید، و ابوذر بیدار، المحررون) بیروت: موسسه فقه الشیعه.
  • صدوق، محمد بن علی (1385، ج 1). علل الشرائع (الإصدار چاپ اول، المجلد 1). قم: کتاب فروشی داوری.
  • عالم، عبدالرحمن (1373). بنیادهای علم سیاست. تهران: نشر نی.
  • عبدالباقی، محمدفؤاد (1364). المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الکریم. تهران: نشر پرتو.
  • فخر رازی، محمد بن عمر (1420 ق، ج 3). التفسیرالکبیر (المجلد 3). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  • فهری زنجانی، احمد (1388). شرح و ترجمه صحیفه سجادیه. تهران: اسوه
  • فیروزآبادی، مجدالدین أبو طاهر محمد بن یعقوب (1426 ق). القاموس المحیط. (محمد نعیم العرقسُوسی، إشراف). بیروت: مؤسسه الرسالة للطباعة والنشر والتوزیع
  • فیض کاشانی، ملامحسن (1415 ق). تفسیر الصافی. تهران: انتشارات الصدر
  • کلینی، محمد بن یعقوب (1387). اصول کافی (المجلد 1). (مهدی آیت‌اللهی، المحرر) تهران: جهان آرا.
  • کلینی، محمد بن یعقوب (‌1407 ق). الکافی. (علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تحقیق و تحصحیح). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  • کلینی، محمد بن یعقوب (1387). اصول کافی. (مهدی آیت‌اللهی، تحقیق). تهران: جهان آرا.
  • مازندرانی، محمد صالح (1342)، شرح الکافی. (میرزا ابوالحسن شعرانی، تعلیقات)، تهران: مکتبه الاسلامیه.
  • مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (1403 ق). بحار الأنوار. (جمعی از محققان، تحقیق و تصحیح). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  • مشکانی سبزواری، عباسعلی؛ مشکانی سبزواری، عبدالحسین (1390). درآمدی بر فقه حکومتی از دیدگاه مقام معظم رهبری. مجله حکومت اسلامی، شماره 2، 155-184.
  • مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه
  • مهریزی، مهدی؛ درایتی، محمدحسین (1429 ق). تراث الشیعة الفقهی و الأصولی. قم: المکتبة المختصة بالفقه و الاصول.
  • ملامحسن فیض کاشانی (1415 ق، ج 5). تفسیر الصافی (المجلد 5). تهران: انتشارات الصدر.
  • مهدی مهریزی؛ محمدحسین درایتی. (1429 ق، ج 1). تراث الشیعه الفقهی و الاصولی (المجلد 1). قم: المکتبه المختصه بالفقه و الاصول.
  • مولی هادی بن مهدی سبزواری (1383). اسرار الحکم فی المفتتح و المختتم. (کریم فیضی، المحرر) قم: مطبوعات دینی.
  • میرزا حبیب الله هاشمی خویی (1400). منهاج البراعه فی شرح نهج‌البلاغه. (محمدباقر کمره ای، ابراهیم میانجی، المحررون، و حسن حسن زاده آملی، المترجمون) تهران: مکتبه الاسلامیه.
  • ناصر مکارم شیرازی (1374). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
  • هاشمی خویی، میرزا حبیب­الله (1400). منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة. (حسن حسن زاده آملی و محمدباقر کمره­ای، ترجمه). (ابراهیم میانجی، محقق / مصحح). تهران: مکتبه الاسلامیه.
  • هروی، ابوعبید احمد بن محمد (1419 ق). الغریبین فی القرآن و الحدیث. مکه مکرمه: مکتبه نزار مصطفی الباز.

  • تاریخ دریافت 16 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 08 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 22 اسفند 1402