پایش محیط‌زیست ایران در افق سند چشم‌انداز، دوره 1385-1395 (عملکرد تطبیقی با کشورهای منطقه و شناسائی حوزه های بحرانی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه برنامه ریزی شهری و منطقه‌ای/پژوهشکده علوم توسعه/پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی

2 گروه روانشناسی اجتماعی/پژوهشکده علوم توسعه/پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی

3 گروه مدیریت/پژوهشکده علوم توسعه/پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی

چکیده

برخورداری از محیط‌زیست مطلوب یکی از آرمانهای سند چشم انداز 1404 است. منظور از محیط‌زیست مطلوب چیست؟ و چگونه می توان از حرکت کشور در راستای این آرمان اطمینان یافت؟ هدف این مقاله ارائه مدلی برای پایش محیط زیست کشور و 25 کشور موضوع سند و پایش وضعیت آنها در سه مقطع 1385، 1390و 1395 است.
ابتدا مدل استخرجی از مبانی نظری و پیشینه، بر اساس نظر خبرگان با استفاده از مصاحبه گروهی متمرکز، پرسشنامه، دلفی، ضریب تغییرات و میانگین وزن نسبی در قالب 7 شاخص و‌ 17 متغیر، نهایی شده و با تکنیک تاپسیس و بر اساس داده های ملی و بین المللی تبدیل به شاخص ترکیبی شده است. سپس وضعیت و عملکرد محیط زیست ایران و کشورهای موضوع سند در کل و در ابعاد هفتگانه بررسی شده است.
نتایج، نشان‌دهنده‌ی، عملکرد و روند نامناسب زیست محیطی ایران و کشورهای منطقه است. با این حال ایران در سال 1395 در رتبه هفتم منطقه و بالاتر از رقبای منطقه‌ای (بجز ترکیه) خود قرار دارد. از طرف دیگر شدت کاهش شاخص در ایران با نرخ 1.02- بیشتری از متوسط و کشورهای اصلی (بجز عربستان و مصر) بوده است.
عملکرد ایران در 4 شاخص آب شرب و بهداشت؛ تنوع زیستی، زیستگاه‌ها و جنگلها و مراتع؛ اقلیم و انرژی؛ و منابع آبی، نسبت به کشورهای مهم منطقه بدتر، در 2 شاخص سکونتگاه‌ها؛ و کشاورزی بهتر و شاخص کیفیت هوا، فاقد داده‌های کافی برای ارزیابی است. در پایان با اشاره به حوزه‌های بحرانی، پیشنهادات و اولویتهای سیاست‌گذاری ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Monitoring Iran's environment on the horizon of the vision document for the period of 2006-2016 (Comparative performance with region countries and identification of critical areas)

نویسندگان [English]

  • Naghi Asgari 1
  • Asghar Ahmadi 2
  • Hamid AminEsmaeili 3
1 Department of Urban and Regional Planning / Institute of Development Sciences / Institute of Humanities and Social Studies
2 Department of Social Psychology / Development Sciences Research Institute / Institute of Humanities and Social Studies
3 Department of Management / Development Sciences Research Institute / Institute of Humanities and Social Studies
چکیده [English]

Access to a favorable environment is one of the gools of 1404 vision document. What is meant , favorable environment? And how we can be confident the country moves towards it? The purpose of this article is to provide a model for monitoring the environment of the country and 25 countries subject to the document and then monitor the situation of them in 2006, 2011 and 2016.
The model extracted from the theoretical foundations and literature, based on the opinion of experts, was finalized in the form of 7 indicators and 17 variables, by using the focus group, questionnaire, Delphi, coefficient of variation and average relative weight .Then, a composite index was created by using the TOPSIS technique. Then, performance of the environment of Iran and the 25 countries in general and in seven dimensions have been studied.
The results show, the 10-year environmental performance of Iran and the countries are unsatisfactory and their index has been declining.In 2016, Iran is ranked seventh in the region ( higher than most of its main competitors,except Turkey). On the other hand, the intensity of the decline in the index in Iran was with -1.02, higher than the average and the main countries (except Saudi Arabia and Egypt).
Iran's performance in 4 indicators, was worse than the important countries in the region.Iran in 2 indicators, performed better and air quality indicator didn’t have sufficient data to evaluate. At the end, with reference to the critical areas, suggestions and policy priorities are presented.

کلیدواژه‌ها [English]

  • favorable environment
  • Vision Document
  • Iran
  • monitoring
  • Composite index